Enstîtuya Kurdî ya Lozanê (IKL) bi navê “Mafê Çarenûsê û Siberoja Kurdan” komxebatek li dar xist. Komxebat li Swîsre bajarê Lozanê, li Château d'Ouchy pêk hat.
Di rûniştina yekem de nivîskar Evîn Çîçek, huqûqnas Şehmus Özdemir û huqûqnas Celal Baykara serdema Peymana Lozanê ji alîyên dîrokî û huqûqî ve nirxandin.
Di rûniştina duyem de akademîsyen Behrooz Şucaî, akademîsyen Sharo Garîp û nivîskar Diyax Polat li ser mafê çarenûsê, netewbûn û serweriyê nîqaş kirin.
Di rûniştina sêyem de serokê HAK PARê Düzgün Kaplan, serokê PSKyê Bayram Bozyel, serokê PWKyê Mustafa Özçelik, serokê PAKURDê Gewran Goyî û nûnerê PDKSyê Cemal Meraî li ser rewşa siyasî ya Kurdistanê peyivîn.
DEKLARASYONA KOMXEBATÊ
Serokê Enstîtuya Kurdî ya Lozanê Necat Zanyar, deklarasyonek pêşkêş kir û komxebat bi dawî hat.
Zanyar, destnîşan kir ku wan xwestiye di demeke dîrokî de, li mekaneke dîrokî, helwesteke dîrokî nîşan bidin.
Di deklarasyona komxebatê de mafê çarenûsê wek mafekî gerdûnî hat pênasekirin. Bal hat kişandin ku peymana Neteweyên Yekbûyî (NY) di maddeya yekê de vî mafî pesend dike û pêwîst e Kurd jî weke hemû neteweyên cîhanê biryar û qedera xwe bigrin destê xwe û çarenûsa xwe diyar bikin.
Di deklarasyonê de hat gotin ku doza Kurdistanê dozeke neteweyî ye. Ne doza demokrasî, mafên mirovî, paşvemayîna ekonomîk û entegrasyonê ye. Di ser van hemûyan re ye û hemûyan di xwe de dihewîne.
Necat Zanyar bal kişand ser ku ji sala 1694an heya roja me, herî kêm 300 sal in ku zana û pêşewayên Kurd, bi eşkereyî mafê serwerî û desthilatdarîya neteweya Kurd diparêzin.
PERGALA HEYÎ NAMEŞE
Bi deklarasyona komxebatê Enstîtuya Kurdî ya Lozanê destnîşan dike ku pergala heyî ya Rojhilata Navîn û cîhanê diguhere. Li rojhilata ji bo Kurdan û pêkhateyên dînî yên weke Elewî, Durzî, Êzîdî, Sunnî û Şiîyan jî, krîza serwerîyê her berdewam e. Rizgarî û serwerîya Kurdan, dikare li Rojhilata Navîn krîza serweriyê çareser bike û balanseke nû pêk bîne. Herêma Federe ya Kurdistanê li Iraqê û xweserîya Rojavayê Kurdistanê li Suriyeyê, du mînakên giring in.
YEKBÛNA KURDAN AŞÎTÎYA CÎRANAN
Enstîtuya Kurdî ya Lozanê di encama komxebatê de dide zanîn ku berya her kesî pêwîstîya Kurdan û Kurdistana dabeşkirî bi yekbûn û pêkvejiyanê heye. Lewma komxebata me “yekbûna Kurdan, aşîtîya cîranan” weke prensîbekê dipejirine.
XELATKIRINA PIŞTGIRÊN ENSTÎTUYÊ
Piştî komxebatê beşdaran bi hev re xwarin xwar û ji bo piştgirên enstîtuyê plaket hatin dayîn.
L'Institut Kurde de Lausanne organise un atelier sur le droit à l'autodétermination
L'Institut Kurde de Lausanne, dont la création a été annoncée en mai, a organisé un atelier intitulé "Le droit à l'autodétermination et l'avenir des Kurdes" au Château d'Ouchy à Lausanne, en Suisse, là où ont eu lieu les négociations du traité de Lausanne de 1923.
De nombreux écrivains, universitaires et hommes politiques kurdes ont participé à cet atelier qui s'est tenu en trois sessions. Lors de la première session, intitulée "Histoire et Droit", à laquelle la participation était limitée, l'écrivaine Evin Çiçek, le juriste Şeyhmus Özdemir et l'avocat Celal Baykara, président de Kurd-Kav, ont prononcé un discours.
Lors de la deuxième session, intitulée "Droit à l'autodétermination et nation", l'universitaire Sharo Garip de l'Université de Bochum en Allemagne, l'universitaire Behroz Şucai de l'Université d'Uppsala en Suède et l'écrivain Diyax Polat ont chacun prononcé un discours et ont débattu du droit à l'autodétermination dans le contexte de la souveraineté nationale.
Lors de la troisième session, intitulée "Perspectives politiques", Düzgün Kaplan, président général du HAK PAR, Bayram Bozyel, président général du PSK, Mustafa Özçelik, président général du PWK, Cemal Merai, responsable du PDKS, et Gevran Goyi, président général du PAKURD, ont prononcé un discours.
À l'issue des sessions, Necat Zanyar, président de l'Institut Kurde de Lausanne, a lu une déclaration au nom de l'institut. La déclaration de l'atelier a souligné que le droit à l'autodétermination est un droit universel, qu'il figure dans le préambule et l'article premier de la Charte des Nations Unies, qu'il est garanti à l'article premier des deux pactes internationaux de 1966 de l'ONU et qu'il s'agit d'une norme impérative du droit international. Voici quelques points saillants de la déclaration :
La cause du Kurdistan est une cause nationale. Il ne s'agit pas d'une question de démocratie, de droits de l'homme, de retard économique ou d'intégration.
Les Kurdes doivent exercer leur droit à l'autodétermination par des moyens démocratiques et avoir le contrôle de leurs décisions et de leur destin.
Depuis 1694 jusqu'à aujourd'hui, depuis 300 ans, les Kurdes revendiquent explicitement la souveraineté nationale.
La situation en Irak après 2003, en Syrie après 2011, la crise du régime en Iran et la guerre qui dure depuis 40 ans en Turquie montrent que le statu quo établi par le traité de Lausanne a échoué.
La question de la souveraineté des communautés religieuses telles que les Alaouites, les Druzes, les Yézidis, les Sunnites et les Chiites n'est pas non plus résolue.
L'administration fédérale du Kurdistan du Sud et l'administration autonome du Kurdistan de Rojava sont des exemples importants.
Le droit des Kurdes à l'autodétermination ne constitue pas une menace pour la coexistence dans la région, mais y contribue au contraire. L'unité des Kurdes et la paix avec les voisins sont essentielles.
Les Kurdes devraient soutenir les processus de dialogue et de négociation dans les pays souverains du Kurdistan, mais tant que la cause du Kurdistan n'est pas résolue, de tels processus ne peuvent être associés à des concepts tels que la paix, la fraternité et l'unité.
Lozan Kürt Enstitüsü kendi kaderini tayin hakkı çalıştayı düzenledi
Mayıs ayında kuruluşunu duyuran Lozan Kürt Enstitüsü İsviçre’nin Lozan kentinde 1923 Lozan anlaşması görüşmelerinin yapıldığı Oşi Şatosu’nda (Château d'Ouchy) “Kendi kaderini tayin hakkı ve Kürtlerin geleceği” adıyla bir çalıştay düzenledi.
Üç oturumda gerçekleşen çalıştaya çok sayıda yazar, akademisyen ve Kürt siyasetçi katıldı. Katılımın sınırlı tutulduğu çalıştayın Tarih ve Hukuk başlıklı ilk oturumunda yazar Evin Çiçek, hukukçu Şeyhmus Özdemir ve Kurd-Kav başkanı avukat Celal Baykara birer konuşma yaptı.
Self-determinasyon hakkı ve ulus başlıklı ikinci oturumda Almanya Bochum Üniversitesinden akademisyen Sharo Garip, İsveç Uppsala Üniversitesi’nden akademisyen Behroz Şucai ve yazar Diyax Polat birer konuşma yaptı ve kendi kaderini tayin hakkı ulusal egemenlik bağlamında tartıştı.
Siyasi Perspektifler başlıklı üçüncü oturumda ise HAK PAR genel başkanı Düzgün Kaplan, PSK genel başkanı Bayram Bozyel, PWK genel başkanı Mustafa Özçelik, PDKS yetkilisi Cemal Merai ve PAKURD genel başkanı Gevran Goyi birer konuşma yaptı.
Oturumların ardından Lozan Kürt Enstitüsü başkanı Necat Zanyar enstitü adına bir deklarasyon açıkladı. Çalıştay deklarasyonunda kendi kaderini tayin hakkının evrensel bir hak olduğu, BM anlaşmasının giriş ve birinci maddesinde bu hakkın yer aldığı, 1966 tarihli BM ikiz sözleşmelerinin birinci maddesinde bu hakkın güvence altına alındığı, bunun emredici bir hukuk kuralı olduğu belirtildi. İşte deklarasyondan öne çıkan bazı başlıklar
Kürdistan davası ulusal bir davadır. Demokrasi, insan hakları, ekonomik geri bırakılmışlık ve entegrasyon sorunu değildir.
Kürtler demokratik yollarla kendi kaderini tayin hakkını kullanmalı, karar ve kaderine sahip olmalıdır.
1694 yılından günümüze 300 yıldır Kürtler açıkça ulusal egemenlik talebinde bulunmaktadır.
2003 yılından sonra Irak, 2011 yılından sonra Suriye, İran’daki rejim krizi ve Türkiye’de 40 yıldır süren savaş, Lozan Anlaşması’nın oluşturduğu statükonun iflas ettiğini gösteriyor.
Alevi, Dürzi, Ezidi, Sünni ve Şii gibi dini toplulukların da egemenlik sorunu çözülmüş değil.
Güney Kürdistan’daki federe yönetim ve Rojava Kürdistanı’ndaki özerk yönetim önemli örneklerdir.
Kürtlerin kendi kaderini tayin hakkı, bölgede birlikte yaşama bir tehdit değil, tam aksine katkı sağlar. Kürtlerin birliği, komşuların barışı esastır.
Kürtler, Kürdistan’a egemen ülkelerde diyalog ve müzakere süreçlerini desteklemeli, ancak Kürdistan davası çözüme kavuşturulmadığı sürece bu tür süreçler barış, kardeşlik ve birlik gibi kavramlarla anılamaz.
